Kerstmis


Kerstmis is een viermoment met mooie beelden: de boom, de lichtjes, liedjes, kransjes, vrieskou, herders, koningen en natuurlijk de geboorte van baby Jezus. Het woord Kerstmis verwijst naar de ‘christelijke mis’. Vier weken voor Kerst begint de periode die men Advent noemt (‘Komst van de Heer’). Advent is een tijd van nadenken en gezelligheid. Wat dat laatste betreft: steeds meer mensen hebben de laatste jaren een mooie adventskalender in huis met chocolaatjes of kleine cadeautjes.

Kerstmis is het belangrijkste feest van de christelijke traditie maar dat was niet altijd zo. Pas rond 400 na Christus raakten de mensen geïnteresseerd in de geboorte van Jezus. Dat men koos voor 25 december als geboortedatum komt door de Romeinen, die op deze datum het feest van de onoverwinnelijke zon vierden. December was bij de Romeinen de tiende en laatste maand van het jaar. Dat kennen we nu nog steeds door de kreet ‘Happy X-mas!’ [X = 10]!

Vóór de christenen en de Romeinen vierden de Germanen het Joel-feest. Ze vierden dat de zon weer terugkwam in hun harde leven. De huizen werden versierd met hulst en mistletoe en de bomen op het veld werden volgehangen met gedroogde vruchten, brandende toortsen en stroslingers. De eerste kerken werden gebouwd met de ingang naar het oosten, de richting waar het eerste licht vandaan komt, als herinnering aan het oude zonnefeest. Het Germaanse zonnewiel (denk aan de kerstkransjes!)] werd de christelijke adventskrans, de bomen op het veld kerstbomen (eeuwig groen) en de vruchten in de bomen kerstballen, slingers en lichtjes. Veel christenen plaatsen naast de kerstboom ook een kerststal. In veel christelijke gemeenschappen is de boom verboden omdat het verwijst naar een heidens vruchtbaarheidssymbool. De kerststal komt uit de 13e eeuw. Toen speelde de heilige Franciscus van Assisi samen met zijn broers voor de gelovigen het geboorteverhaal na. Dit deden ze door een complete stal na te bouwen, bevolkt met herders, koningen, dieren, trotse ouders en natuurlijk baby Jezus.

Wie kent het ontroerende verhaal niet? Met Kerstmis daalt de engel Gabriel af naar het dorpje Nazareth. Hij verkondigt Maria dat zij een kind zal krijgen en dat zij dit kind Jezus, de verlosser, moet noemen. Zonder enige vorm van seksueel contact schenkt Maria het leven aan Jezus, niet in Nazareth, maar in Bethlehem. Maria bevalt in een stal omdat er voor haar en haar verloofde Jozef geen plaats is in de herberg. De geboorte wordt verkondigd door engelen en de familie wordt bezocht door herders en wijze mannen uit het oosten, die door een ster naar het kind zijn geleid.

De geboorteverhalen over Jezus komen uit de evangeliën van Mattheus en Lucas [een evangelie is een verhaal over het leven van Jezus]. De verhaalfragmenten uit Mattheus en Lucas werden samengevoegd en zo ontstond het kerstverhaal. De christelijke traditie heeft het verhaal in honderden jaren tijd uitgebreid en aangevuld. Hierdoor is het kerstverhaal zoals het op scholen wordt verteld niet meer hetzelfde verhaal uit de evangeliën.

Ter verduidelijking: we vieren kerstmis in December maar de evangeliën geven nergens een tijdindicatie. We hebben het over drie koningen of wijzen, maar de Griekse grondtekst gebruikt het woord magoii en dat betekent astrologen. Er worden drie koningen/wijzen genoemd, maar in de evangeliën staat nergens een aantal. We noemen ze Balthasar, Melchior en Casper, maar die namen duiken pas honderden jaren na Jezus’ dood op. Volgens de traditie wordt Jezus geboren in een stalletje maar het evangelie volgens Mattheus noemt een huis. En de herberg dan? Lucas gebruikt het Griekse woord kataluma, dat ‘nachtverblijf’ (slaapkamer) betekent.

Tenslotte zien we in alle kerststalletjes altijd een os en een ezel, maar de evangeliën noemen nergens dieren (de os en de ezel komen uit een heel ander verhaal uit het Oude Testament).

Doen al die onduidelijkheden dan niet af aan de schoonheid van het verhaal? Natuurlijk niet. Misschien is het verhaal er alleen maar mooier van geworden. Wat spreekt meer aan dan een verlosser die geboren wordt in een ijskoud stalletje? Het is niet voor niets dat er in de muziek, verhalen en beeldende kunst al eeuwenlang verwezen wordt naar dit ontroerende verhaal.


Robin Raven 2010